Pengaruh Manajemen Risiko Internal Terhadap Potensi Pengakhiran Kontrak Konstruksi: Studi Literatur Sistematis Dan Model Konseptual
Main Article Content
Abstract
Pengakhiran kontrak konstruksi menimbulkan dampak merugikan baik finansial maupun reputasi proyek. Meskipun merupakan masalah serius, sebagian besar solusi yang diusulkan dalam literatur cenderung berfokus pada aspek hukum dan faktor eksternal, dengan sedikit perhatian pada penguatan sistem internal organisasi proyek. Studi literatur sistematis ini bertujuan untuk mereview penyebab dan dampak pengakhiran kontrak konstruksi, mengidentifikasi kesenjangan penelitian terkait peran manajemen risiko internal, serta menyusun model konseptual baru yang menempatkan manajemen risiko internal sebagai variabel mediasi. Menggunakan metode kajian literatur sistematis dengan pendekatan kualitatif deskriptif, penelitian ini menganalisis 20 artikel jurnal ilmiah bereputasi dari tahun 2022-2025 yang relevan dengan topik terminasi kontrak dan manajemen risiko. Hasil kajian menunjukkan bahwa faktor risiko utama pengakhiran kontrak meliputi masalah finansial kontraktor, kegagalan pemasok, korupsi, dan ketidakpastian proyek. Namun, ditemukan kesenjangan signifikan karena tidak ada jurnal yang secara eksplisit menempatkan manajemen risiko internal sebagai variabel utama dalam mencegah terminasi kontrak. Berdasarkan temuan ini, diusulkan model konseptual baru di mana manajemen risiko internal memediasi hubungan antara faktor risiko proyek dan keputusan terminasi kontrak. Model ini menyiratkan bahwa penguatan kontrol internal proyek, seperti audit internal yang efektif dan pengelolaan pemasok yang baik, dapat secara signifikan menekan dampak negatif dari faktor risiko eksternal dan internal, sehingga mengurangi potensi pengakhiran kontrak secara prematur.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
The copyright for articles in this journal are retained by the author(s), with first publication rights granted to the journal. By virtue of their appearance in this open access journal, articles are free to use with proper attribution in educational and other non-commercial settings.References
Abdul-Malak, M. A. U., & Fayad, M., & Jabbour, A. (2023). Revocation of construction contract terminations. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 15(4). https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/JLADAH.LADR-928
Abdul-Malak, M. A. U., & Sanbouskani, R. A. (2024). COVID-19 impact on international standard contracts: FIDIC perspective. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 16(2). https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/JLADAH.LADR-1067
Alves, T. G. T. de Morais, & Júnior, A. C. L. (2019). Building maintenance management activities in a public institution. ResearchGate. https://www.researchgate.net/publication/327870690
Bodura, J. (2025). Model Wiedeński mieszkalnictwa komunalnego w obliczu europejskiego kryzysu. UJ Repository. https://ruj.uj.edu.pl/handle/item/553918
Catterwell, R. (2025). Repudiation and good faith misinterpretation: CH Leaman Investments Pty Ltd v Tuesday Enterprises Pty Ltd WASCA 142. Journal of Contract Law, 42(3). https://search.informit.org/doi/abs/10.3316/informit.T2025041600000901390031508
Coleman, C. E., & Mwanaumo, E. M. (2025). Contract termination in the construction industry: A systematic literature review. Journal of Construction Business & Management. https://journal.ump.edu.my/construction/article/view/11746
Davies, M., & Lin, J. (2025). Oceanus Marine Offshore Pte. Ltd. v. China Communications Import & Export Co., Ltd. et al. Chinese Maritime Cases, 28. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-97-3230-2_28
Gransberg, D. D., Karbhari, V. M., & Zhang, M. (2025). Off-Ramp applications in open-book GMP negotiations: Three case studies. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 17(2). https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/JLADAH.LADR-1285
Hasler, P. (2025). The untapped potential of disadvantaged young people for apprenticeships in skilled trades. Econstor Repository. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/318450/1/1923359843.pdf
Jasper, E., Eichenbaum, S., & Gale, A. (2025). Injured worker succeeds in breach of contract claim over dismissal. Employment Law Review, 23(4), 55–62.
Lagat, R. K. (2025). Effect of supplier risk profiling on continuity of road construction projects at KeNHA. International Journal of Social Sciences Management and Entrepreneurship, 9(1), 50–68. https://sagepublishers.com/index.php/ijssme/article/download/972/877
Lee, H. J., Park, D. S., & Kim, S. H. (2025). Contract termination compensation under force majeure clauses. Journal of Korean Construction Law, 8(2), 113–128.
Lee, K. T., & Kim, J. H. (2025). Proposals for improving the compensation system for contract termination due to changed circumstances. Journal of the Architectural Institute of Korea, 41(5), 97–107. https://koreascience.kr/article/JAKO202510850405856.page
Li, C., Chen, J., & Shu, W. (2025). Comparative jurisprudential deconstruction of the modernisation of the labour law system. International Journal of Management Science & Research, 14(1), 32–45. https://www.adwenpub.com/index.php/ijomsr/article/download/568/563
Mengistu, D. G., & Bekele, T. W. (2025). Causes and impacts of public construction projects' contract terminations. Engineering, Construction and Architectural Management. https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/ECAM-09-2024-1217/full/html
Pathirana, R., & Perera, B. (2025). Analysis of the doctrine of frustration: Dealing with contract frustration issues in the construction industry. Journal of Legal Affairs and Dispute Resolution in Engineering and Construction, 17(1). https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/JLADAH.LADR-1208
Rakhmanto, H., & Khajar, I. (2025). Increasing employee commitment through spiritual leadership and work culture with job satisfaction as intervening variables (Studi di perusahaan konstruksi). Jurnal Riset Bisnis Indonesia, 7(3), 15–29. https://jurnal.unissula.ac.id/index.php/jrbi/article/view/45754
Wang, Y. (2025). 'J Hutchinson Pty Ltd' case commentary. Competition and Consumer Law News, 42(2), 15–28. https://search.informit.org/doi/abs/10.3316/informit.T2025033100000891415587043
Wijaya, F., & Triyanto, S. (2025). Tanggung jawab pembayaran uang muka dan risiko korupsi dalam proyek pembangunan jalur transmisi. Lex Omnibus, 5(1), 89–104. https://jurnal.dokterlaw.com/index.php/lexomnibus/article/download/194/177
Zavadskas, E. K., Antucheviciene, J., & Turskis, Z. (2025). Hyperbolic fuzzy set decision framework for construction contracts integrating CRITIC and WASPAS for dispute mitigation. Automation in Construction, 160. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0926580525001773